عنوان : جستاری در حقیقت بداء و ارتباط آن با قضا و قدر الهی از نگاه فرق اسلامی

این مساله که آیا سرنوشت انسانها به دست خودشان است؟و آیا قابل تغییر و تبدیل است یا خیر؟از مسائلی است که پیش از آنکه ذهن یک متکلم را بخود مشغول کند ذهن هر عامی را نیز به خود مشغول می کند. این مقاله در صدد است تا با استفاده از روش تحقیق کتابخانه ای و رویکرد تطبیقی، حقیقت بداء و ارتباط آن با قضا و قدر الهی را بررسی نماید. با این تحقیق بدست آمد که بداء در قضا و قدر غیر حتمی صورت می گیرد که مختص موجودات مادی می باشد و موجودات مادی هم دارای علل واسباب مختلفی هستند. بنابراین به ناچار معلول، هم که عین ربط می باشد با تغییر علل، تغییر خواهد کرد و لذا همه افعال در کتاب محو و اثبات، ثبت شده است که با توجه به شرائط و تغییر وضعیت شخص تغییر می کند چنانکه این مطلب از آیات و روایات معصومین(علیهم السلام) برداشت می شود. علاوه بر این با توجه به اینکه برای خداوند هم علم ذاتی و هم علم فعلی صادق است، بحث قضا و قدر و بداء در تقدیر الهی مربوط به علم فعلی خداوند است که از مقام افعال انسانها متشرع می شود و تغییر در علم فعلی خداوند اشکالی ندارد چون به ذات باری بر نمی گردد. ضمن اینکه علم و اراده خداوند به انسان و افعالش همراه با خصوصیات و ویژگیهای آن تعلق گرفته که از جمله آن ویژگیها اختیار داشتن است.